Έρευνα Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Κύπρου για το διαδραστικό πίνακα

Ψες στο μάθημα συζητούσαμε κατά πόσο ο διαδραστικός πίνακας είναι αποτελεσματικός. Τέθηκε η άποψη ότι μετά από κάποιο καιρό τα παιδιά εξοικειώνονται με αυτόν και πιθανόν να μη βελτιώνει τα μαθησιακά αποτελέσματα. Μας είχε αναφέρει η Κατερίνα μια έρευνα που έγινε με σκοπό να αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα των διαδραστικών πινάκων. Βρήκα την περίληψη της έρευνας, την οποία διεξήγαγε το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου. Φαίνεται ότι τα ίδια τα παιδιά προτιμούν το διαδραστικό έναντι του συμβατικού μαυροπίνακα  και επισημαίνουν ότι τους βοηθά στην κατανόηση του περιεχομένου του μαθήματος. Παρατίθεται το link για περαιτέρω πληροφορίες και ενημέρωση.

Promethean Activeboard

Στο πιο πάνω βίντεο παρουσιάζεται σε πολύ γενικές γραμμές ο διαδραστικός πίνακας Activeboard 500 Pro της Promethean. Οι δυνατότητες και οι ευκολίες που προσφέρει ο πίνακας μαζί με το λογισμικό που τον υποστηρίζει είναι εξαιρετικής σημασίας τόσο σε παιδαγωγικό επίπεδο όσο και σε πρακτικό.

Συγκρίνοντας την προ διαδραστικού πίνακα εποχή με αυτήν που ακολούθησε, εκείνο που παρατήρησα προσωπικά στη δική μου τάξη είναι ότι τα παιδιά είναι περισσότερο κινητοποιημένα. Αυξήθηκαν τα κίνητρά τους για συμμετοχή στο μάθημα και το ενδιαφέρον τους γενικότερα κατά την εξέλιξη της διδασκαλίας. 

Πέραν από αυτά, το πιο αξιοσημείωτο είναι πως ο διαδραστικός προσφέρεται για δημιουργία πολυμεσικών περιβαλλόντων μάθησης. Μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει τα λογισμικά που υπάρχουν στον υπολογιστή μέσα από την επιφάνεια εργασίας του διαδραστικού πίνακα χωρίς να χρειάζεται να κάθεται στον υπολογιστή για να δίνει τις απαραίτητες εντολές. Είναι γνωστό ότι οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές στα σχολεία είναι πολύ καλά εφοδιασμένοι με προγράμματα και λογισμικά. Ωστόσο, πολλές φορές έμεναν αναξιοποίητα εντός τάξης, είτε επειδή υπήρχε ένας υπολογιστής, είτε διότι ο δάσκαλος έπρεπε ταυτόχρονα να διαχειριστεί και την τάξη σε επίπεδο συμπεριφοράς και να χρησιμοποιήσει τον υπολογιστή, τακτική που εμπεριείχε πολλές προκλήσεις και δυσκολίες. Αντιθέτως, με την ύπαρξη του διαδραστικού στέκεται στον πίνακα και χειρίζεται όλα τα λογισμικά με μεγάλη ευκολία, ενώ παράλληλα διαχειρίζεται και την τάξη χωρίς να προκύπτουν προβλήματα.

Επιπλέον, ένα άλλο σημαντικό στοιχείο που πιστεύω ότι εξυπηρετείται με τη χρήση διαδραστικού είναι η επικοινωνία ανάμεσα σε εκπαιδευτικό και παιδιά. Ανά πάσα στιγμή επισημαίνεται το σημείο αναφοράς (βιβλίο, φύλλο εργασίας) και είσαι σε θέση να γνωρίζεις αν τα παιδιά σε παρακολουθούν ή αν τα "έχεις χάσει". Μέσα από τον προφορικό λόγο και το εποπτικό κανάλι (διαδραστικός) προσφέρονται ενισχυμένα ερεθίσματα και στηρίζονται τα ποικίλα στυλ μάθησης. Το γεγονός ότι υπάρχει η δυνατότητα να επεμβαίνεις πάνω στα βιβλία, να αποθηκεύεις όλες τις σημειώσεις κατά τη διάρκεια του μαθήματος και ανά πάσα στιγμή να τις επαναφέρεις για σκοπούς επανάληψης - υπενθύμισης είναι ανεκτίμητης αξίας.

Από την άλλη και ο ίδιος ο διαδραστικός από μόνος του είναι σπουδαίο εργαλείο με παιδαγωγική προσθετική αξία. Η βάση δεδομένων (χάρτες, γεωμετρικά σχήματα, εικόνες...) και τα εργαλεία που είναι ενσωματωμένα σε αυτόν με την κατάλληλη αξιοποίηση προσφέρουν την ευκαιρία για αποσαφήνιση δύσκολων εννοιών και καλλιέργεια βασικών δεξιοτήτων. Για παράδειγμα, μία δεξιότητα που κάθε χρόνο εντοπίζω ότι δυσκολεύει τα παιδιά είναι η μέτρηση γωνιών με τη βοήθεια μοιρογνωμονίου όσον απλό και αν ακούγεται. Στην πράξη δεν είναι! Φέτος, που ταυτόχρονα με το συμβατικό τρόπο προσέγγισης, χρησιμοποιήσαμε και το διαδραστικό πίνανα με το μοιρογνωμόνιό του, φάνηκε ότι τα παιδιά ανέπτυξαν την εν λόγω δεξιότητα σε ικανοποιητικότερο βαθμό και σε συντομότερο χρονικό διάστημα. 

Τέλος, θεωρώ ότι το πιο σημαντικό είναι τα ερείσματα που μπορεί να προσφέρει ο εκπαιδευτικός μέσω του διαδραστικού για ανάπτυξη της σκέψης (συμπεριλαμβανομένου και της κριτικής σκέψης) των παιδιών μέσα από προβληματισμούς που αναπτύσσονται και διλήμματα που τίθενται. Με τη χρήση εικόνων, γραφικών και βίντεο μέσα από ένα σωστό πλαίσιο προβληματισμού, γίνονται πολύ ουσιαστικές και εποικοδομητικές συζητήσεις και αναπτύσσονται δεξιότητες ανώτερων γνωστικών λειτουργιών οι οποίες λόγω της "κρυφής" τους φύσης, πολλές φορές παραγνωρίζονται ή δε λαμβάνονται καν υπόψη κατά τη διαδικασία της μάθησης.

Το πιο κάτω βίντεο δίνει επιγραμματικά τα βασικά συστατικά των πολυμέσων. Θεωρώ ότι σαν πλαίσιο προσφέρουν απίστευτες δυνατότητες για ανάπτυξη μαθησιακού περιβάλλοντος βασισμένου στις αρχές του Σχεδιασμού για όλους.

http://www.youtube.com/watch?v=T7P-fwgUYbg

Τα πολυμέσα δίνουν τη δυνατότητα για χρήση και επεξεργασία συνδυαστικών αναπαραστάσεων (κείμενο, εικόνα, ήχο, βίντεο, γραφικά) αξιοποιώντας όλα τα διαθέσιμα μέσα και αισθητηριακούς τρόπους διδασκαλίας. Ωστόσο, η ύπαρξή τους και μόνο δεν αρκεί για να δημιουργηθεί ένα ποιοτικό περιβάλλον μάθησης. Αντίθετα, απαιτείται μία πολύ καλή και οργανωμένη προσέγγιση διδασκαλίας η οποία να κάνει τη διαφορά και να εκμεταλλεύεται την τεχνολογία "ορθολογιστικά".

Σε ένα πολυμεσικό περιβάλλον μάθησης, τα παιιδά πρέπει να διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο, να εμπλέκονται ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία και να παίρνουν τις κατάλληλες αποφάσης. Στα πλαίσια της διαφοροποίησης της διδασκαλίας, τα πολυμέσα αποτελούν το ιδανικό εργαλείο για εξατομίκευση αναγκών και παροχή ανατροφοδότησης σε σύντομο χρονικό διάστημα με το παιδί να ακολουθεί το δικό του ρυθμό μάθησης. 

  

Ποιες προκλήσεις προκύπτουν από την αξιοποίηση της τεχνολογίας;

Στην Κύπρο, η ενσωμάτωση των ΤΠΕ έγινε αρχές της δεκαετίας του 90’. Εκείνη την περίοδο, εισήχθη το μάθημα των Ηλεκτρονικών Υπολογιστών στη μέση εκπαίδευση (α’ λυκείου) και διδασκόταν για ενάμιση μόνο τρίμηνο, ένα σαρανταπεντάλεπτο την εβδομάδα. Στόχος ήταν η κατάκτηση τεχνικών γνώσεων και δεξιοτήτων χρήσης Η/Υ. Ήταν αυτό που η Karayianni (2011) ορίζει ως τεχνοκρατικό μοντέλο ενσωμάτωσης. Πέραν από το μάθημα, δε γινόταν χρήση Η/Υ στα υπόλοιπα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα άλλων γνωστικών αντικειμένων.

Ανοίγω μία παρένθεση εδώ για να πω ότι εκείνη την περίοδο, θεωρούσα την ενασχόλησή μου με τους Η/Υ ως ψυχαναγκαστικό έργο. Τη γλώσσα προγραμματισμού logo δε που διδασκόμασταν την έβλεπα ως ένα από τα πιο ανιαρά και αχρείαστα πράγματα που έκανα παρά τη θέλησή μου!  Παρόλο που μπορώ να πω ότι τη διδάχτηκα πάρα πολύ καλά – ακόμα θυμάμαι κάποιες εντολές έστω κι αν πέρασαν 17 χρόνια – η μόνιμή μου απορία που ακόμα ισχύει είναι σε τι μου χρησίμευσε εμένα αυτό το πακέτο γνώσεων! Ο ψηφιακός γραμματισμός που επιδίωκε το πιο πάνω μοντέλο ενσωμάτωσης – που ακόμα βρίσκεται σε ισχύ στη μέση εκπαίδευση – φαίνεται ότι στην περίπτωσή μου μετατράπηκε σε ψηφιακό αναλφαβητισμό, μέχρι που πήγα στο Πανεπιστήμιο και αναγκάστηκα να «συμμορφωθώ» με την τεχνολογία!

Τον καιρό που η δική μου γενιά φοιτούσε στη μέση εκπαίδευση, η εισαγωγή των ΤΠΕ ήταν στα πρώτα της βήματα – εφαρμοζόταν μπορούμε να πούμε πιλοτικά - και είχε να διαχειριστεί πολλές προκλήσεις. Πρώτα-πρώτα έπρεπε να δημιουργηθεί η κατάλληλη υποδομή τόσο σε κεντρικό επίπεδο (υπουργείου), όσο και σε περιφερειακό επίπεδο (σχολείου). Χρειαζόταν να εξοπλιστούν τα σχολεία με το κατάλληλο υλικό και λογισμικό και να δημιουργηθούν κατάλληλα διαμορφωμένα εργαστήρια Η/Υ. Περαιτέρω, ήταν απαραίτητο να αλλάξουν τα αναλυτικά προγράμματα, ώστε να ενσωματωθούν και θεσμικά οι ΤΠΕ στην εκπαίδευση. Εκτός από αυτά, απαιτούνταν η παραγωγή διδακτικού υλικού αλλά και η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και όλων των εμπλεκόμενων με την εκπαίδευση φορέων, έστω κι αν είχαν σχετική με το αντικείμενο κατάρτιση (π.χ. καθηγητές πληροφορικής). Κυριότερη ωστόσο πρόκληση, που φαίνεται ότι τουλάχιστον στη δική μου περίπτωση (και για πολλούς άλλους) δεν «τακτοποιήθηκε», ήταν η αλλαγή της αρνητικής στάσης – νοοτροπίας απέναντι στη χρήση της τεχνολογίας.

Μετά από κάποια χρόνια, έγινε ενσωμάτωση των ΤΠΕ και στη δημοτική εκπαίδευση. Η υποδομή σε επίπεδο υπουργείου πλέον υπήρχε, ωστόσο έπρεπε τα δημοτικά σχολεία να εξοπλιστούν καταλλήλως. Ακολουθήθηκε παρόμοια πολιτική με την ενσωμάτωση των ΤΠΕ στη μέση εκπαίδευση, με τη μόνη διαφορά πως υιοθετήθηκε εντελώς διαφορετικό μοντέλο ενσωμάτωσης – το λεγόμενο «ανθρωπιστικό» (Karayianni, 2011). Ανεξαρτήτως του διαφορετικού μοντέλου ενσωμάτωσης, πάλι ήταν απαραίτητη η σωστή προεργασία και εφαρμογή των ΤΠΕ και ακολουθήθηκε κοινή πορεία με αυτή της μέσης εκπαίδευσης. Οι ΤΠΕ στη δημοτική – ακόμα και σήμερα – χρησιμοποιούνται πρωτίστως ως εργαλείο για βελτίωση της διδασκαλίας και μάθησης. Εξαίρεση αποτελούν τα υποχρεωτικά ολοήμερα σχολεία, όπου γίνεται συνδυασμός των δύο μοντέλων: υπάρχει από τη μια ξεχωριστό μάθημα Η/Υ δύο φορές εβδομαδιαίως, από την άλλη η τεχνολογία διαχέεται (χρησιμοποιείται εμβόλιμα) σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα για να στηρίξει και να υποβοηθήσει τη μάθηση.

Σε ένα ανθρωπιστικό μοντέλο ενσωμάτωσης, σαν αυτό που εφαρμόζεται στα δημοτικά της Κύπρου, μία από τις πολλαπλές προκλήσεις είναι να χρησιμοποιείται η τεχνολογία από τους εκπαιδευτικούς και με τρόπο που να γίνεται εξατομίκευση της διδασκαλίας όπου χρειάζεται και να ανταποκρίνεται η διδασκαλία στα ποικίλα στιλ μάθησης που υπάρχουν μέσα σε μια τάξη.

Οι Karayianni & Charalambous (2004) διεξήγαγαν έρευνα για να διερευνήσουν ποιο μοντέλο ενσωμάτωσης των ΤΠΕ υιοθετήθηκε στη δημοτική εκπαίδευση και να εντοπίσουν κάποιους παράγοντες που επηρεάζουν την πρακτική του εφαρμογή. Τα ευρήματά τους έδειξαν τη διάσταση που προκύπτει ανάμεσα στη πολιτική ενσωμάτωσης των ΤΠΕ και την πρακτική τους εφαρμογή. Συγκεκριμένα, φάνηκε ότι η χρήση τεχνολογίας από τους εκπαιδευτικούς ήταν πολύ περιορισμένη, υπήρχε ανεπάρκεια εκπαιδευτικών λογισμικών και αναντιστοιχία ανάμεσα στα υπάρχοντα λογισμικά και στους στόχους του αναλυτικού προγράμματος, Επιπλέον, ο αριθμός υπολογιστών ανά τάξη ήταν περιορισμένος και η επιμόρφωση του προσωπικού δεν ήταν ικανοποιητική. Μια δεκαετία αργότερα - με την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση εν πλω – μέχρι στιγμής διαφαίνεται ότι οι πιο πάνω προκλήσεις δεν έχουν διευθετηθεί αποτελεσματικά. Το μόνο σίγουρο είναι πώς στα νέα αναλυτικά προγράμματα σύμφωνα με την Karayianni (2011) δε διασφαλίζεται η ενσωμάτωση της τεχνολογίας σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα αφού απουσιάζουν οι αναφορές σε ξεκάθαρους στόχους, με αποτέλεσμα να επαναληφθεί ό,τι και στο παρελθόν.

Προσωπικά πιστεύω, ότι ξεφεύγοντας από το ποιο μοντέλο ενσωμάτωσης εφαρμόζεται σε κάθε βαθμίδα εκπαίδευσης και ποια φιλοσοφία κρύβεται πίσω από την αντίστοιχη υιοθέτησή του, οι προκλήσεις για την τεχνολογία γενικότερα είναι ποικίλες και εδράζονται σε διαφορετικά επίπεδα. Μπορεί οι ΤΠΕ να μην έχουν να αντιμετωπίσουν την αρνητική κουλτούρα που επικρατούσε σε παλαιότερες εποχές και σήμερα να καθοδηγούν τις εξελίξεις, ωστόσο υπάρχουν πρωταγωνιστές στο χώρο της εκπαίδευσης που εξακολουθούν να υιοθετούν αρνητικές προς την τεχνολογία στάσεις. Ως αποτέλεσμα, επηρεάζεται ο βαθμός και η ποιότητα εφαρμογής της. Θεωρώ ότι πρωτίστως είναι απαραίτητη η επιμόρφωση όλων των εμπλεκόμενων με την εκπαίδευση φορέων, ώστε μακροπρόθεσμα να αλλάξουν οι στάσεις των “τεχνολογικών μεταναστών”. Από την άλλη, δεν πρέπει να θεωρείται αυτονόητο ότι η χρήση τεχνολογίας από τα παιδιά, παρόλο που ζουν και αλληλεπιδρούν με την κοινωνία της γνώσης και συμπεριφέρονται ως “τεχνολογικοί αυτόχθονες” καλλιεργεί και τις απαραίτητες προς αυτή θετικές στάσεις.  Αντιθέτως, τίποτα δεν πρέπει να εκλαμβάνεται δεδομένο.

Η πιο ισχυρή ωστόσο πρόκληση από τη δική μου σκοπιά, είναι να συγκεραστούν οι διαφωνίες που υπάρχουν σχετικά με το ποιο από τα δύο προαναφερθέντα μοντέλα ενσωμάτωσης είναι καταλληλότερο και να υιοθετηθεί ένα συνδυαστικό μοντέλο. Υπό αυτές τις συνθήκες θα καλλιεργηθεί από τη μια ο λειτουργικός τεχνολογικός γραμματισμός που έχει τεθεί και ως απαραίτητη δεξιότητα από την ΕΕ και από την άλλη να αναβαθμιστούν ποιοτικά τα γνωστικά αντικείμενα με τη χρήση της τεχνολογίας ως εργαλείο μάθησης και οικοδόμησης της γνώσης.

ΠΗΓΕΣ:

Karagiorgi, Y. (2011). Locating ICT for primary education in a reformed Greek-Cypriot national curriculum: A documentary analysis approach. Education and Information Technologies.

Karagiorgi, Y. & Charalambous, K. (2004).Curricula considerations in ICT integration: models and practices in Cyprus. Education and Information Technologies, 9 (1), pp.21-35. 

Προκλήσεις των ΤΠΕ για τα παιδιά!

Διάβαζα σήμερα το πρωί πίνοντας τον καφέ μου και σερφάροντας στο διαδίκτυο, μία είδηση για το δημοτικό σχολείο στη Γαύδο, όπου φοιτά μόνο μία εξάχρονη μαθήτρια. Αρχική σκέψη; Πρωτοφανές δεδομένο για την ελληνική πραγματικότητα. Όλοι γνωρίζουμε πόσες αποκοπές έγιναν στην Παιδεία ένεκα του μνημονίου, πόσο δύσκολο ήταν δε να αφήσουν ένα σχολείο να λειτουργεί με μόνο ένα παιδί! Τα λειτουργικά έξοδα και τα υψηλά κονδύλια που απαιτούνται για τη λειτουργία ενός σχολείου δεν εξαρτώνται μόνο από τον αριθμό των παιδιών. Αντίθετα! Είτε είναι ένα παιδί είτε περισσότερα, σε κάποιες "υπηρεσίες" δεν μπορούν να γίνουν περικοπές.  Η απόφαση λειτουργίας του συγκεκριμένου δημοτικού είναι καθαρά πολιτική και αξίζει συγχαρητηρίων.

Φαίνεται πως η ανθρωπιά που έχουμε σαν λαός ακόμη να εκλείψει, παρόλο που ο περισσότερος κόσμος ψάχνει τα χρήματα με το φαναράκι! Ο δείκτης με τον οποίο μετριόταν η ευαισθησία στο ελληνικό (αλλά και κυπριακό) συγκείμενο – προ οικονομικής κρίσης – ήταν καθαρά οικονομικός. Με βάση το ποσό των χρημάτων που μαζευόταν ή ξοδευόταν (ανάλογα με την περίπτωση) οριζόταν και το ύψος της ευαισθησίας.  Θυμόμαστε όλοι για παράδειγμα τους λειτουργούς των ΜΜΕ να κάνουν εκκλήσεις σε εράνους επικαλούμενοι την ευαισθησία των πολιτών με στόχο τη συλλογή περισσότερων χρημάτων! Τώρα που δεν υπάρχουν όμως χρήματα; Πώς θα δείξουμε σαν κοινωνία ότι έχουμε τις κεραίες ευαισθησίας μας σε λειτουργία και είμαστε σε ετοιμότητα να εντοπίσουμε συνανθρώπους μας που χρειάζονται τη στήριξή μας; 

Νομίζω η πιο πάνω πράξη του ελληνικού κράτους, δείχνει προς ποιαν κατεύθυνση πρέπει να κινηθούμε. Η ενσυνείδητη αυτή απόφαση, στέλνει παντού τα σωστά μηνύματα "στηρίζουμε τη μάθηση κάθε παιδιού ανεξαιρέτως". Η απουσία χρημάτων και η έλλειψη κονδυλίων, καλλιεργούν σε υγιέστερες βάσεις την ευαισθησία και το ήθος μας, που άρχισαν πλέον να σχετίζονται με πράξεις και με έργα. Όχι μόνο αντιστέκονται στην οικονομική κρίση, αλλά αναδεύουν στο προσκήνιο  και αποτελούν εφαλτήρια για λήψη πολιτικών αποφάσεων με μόνο κριτήριο την ανθρωπιά! 

Αξίζει να σημειώσω ότι οι περισσότεροι από μας - μέσα σε αυτούς και ο υποφαινόμενος – τις παραπάνω φορές ασκούμε αρνητική κριτική για ζητήματα που αφορούν στην εκπαίδευση. Ωστόσο, καλό θα ήταν όταν έρχεται στην αντίληψή μας κάτι που αξίζει της θετικής μας σημασίας και προσοχής, να το επικροτούμε και να το αναγνωρίζουμε.

Ο λόγος που επέλεξα να κάνω αναφορά στο εν λόγω άρθρο, είναι γιατί παρουσιάζεται μία δυνατότητα των ΤΠΕ σε περίπτωση που προκύψουν τέτοιες καταστάσεις - ένα ολόκληρο σχολείο να αποτελείται από ένα μόνο παιδί. Ποια είναι η πρόκληση που προκύπτει υπό αυτά τα δεδομένα; 

Στην προηγούμενή μου ανάρτησή, είχα ισχυριστεί ότι πολλά άτομα – με τη χρήση τεχνολογίας - ίσως να μην καλύπτουν το συναισθηματικό κενό που βιώνουν εξαιτίας των δυσκολιών που προκύπτουν από τη δύσκολη αλληλεπίδραση με το περιβάλλον, με αποτέλεσμα η "ψυχή" τους να εκφράζεται λιγότερο "αντιπροσωπευτικά". Χωρίς να αναιρώ τον πιο πάνω ισχυρισμό με κίνδυνο να γίνω απλοϊκός – στην περίπτωση της 6χρονης μαθήτριας, η τεχνολογία επιτρέπει στο συγκεκριμένο παιδί όχι μόνο να καλύψει ένα συναισθηματικό κενό που προκύπτει από την έλλειψη φίλων αλλά και να συνάψει κοινωνικές σχέσεις με συνομήλικα παιδιά μέσω μαθήματος τηλεδιάσκεψης που λαμβάνει χώρα μία φορά την εβδομάδα. Φαίνεται ότι το πρόγραμμα skype, με το οποίο γίνονται οι τηλεδιασκέψεις, λειτουργεί ως εργαλείο μάθησης και δίνει χώρο στην ανάπτυξη συνεργατικών αλλά και διαπροσωπικών σχέσεων με παιδιά άλλων σχολείων. Η τεχνολογία προσπαθεί να αναπληρώσει το κενό που προκύπτει από την έλλειψη συμμαθητών / συμμαθητριών. Έχει καλλιεργηθεί η λαθεμένη αντίληψη ότι η χρήση τεχνολογίας από τα παιδιά συμβάλλει στην αποξένωσή τους και στερεί  την αλληλεπίδραση με τον κοινωνικό περίγυρο. Δεν είναι όμως η πανάκεια. Εδώ η πρόκληση είναι η τεχνολογία να χτυπήσει αυτή την επικρατούσα αντίληψη που υπάρχει και να δείξει ότι δύναται να συνεισφέρει και στην ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων!!!

Πιο κάτω είναι ο σύνδεσμος για όσα άτομα ενδιαφέρονται να διαβάσουν το πρωτογενές άρθρο:

Η μοναδική μαθήτρια στο δημοτικό της Γαύδου